Satış / Alışveriş Föyü, bir alıcıya yapılan komisyonlu satışın kaydıdır. Föyde bir alıcı, bir veya daha çok künye/parti satırı, miktar ve birim fiyat bulunur. Föy kaydedilince satış tamamlanır ve hakedişe girecek kalemler oluşur.
Her föye otomatik bir fiş numarası verilir (HAL{yıl} ile başlayan, şube bazında artan numara). Föy taslak olarak başlar, kaydedilince satışa dönüşür.
Yeni föyde önce Alıcı Seçimi yaparsınız: kayıtlı bir alıcı carisi seçebilir ya da Perakende olarak işaretleyebilirsiniz. Alıcı bilgisi, satış sonrası kesilecek alıcı faturasının muhatabıdır.
Föy başlığında fiş no, tarih ve alıcı görünür; gövdesine ise satır satır künye ve ürün eklenir. Alıcı carisi seçilmesi, faturanın doğru muhataba kesilmesi için önemlidir.
Satır Ekle ile her satışa Künye, Ürün, Miktar, Birim Fiyat, KDV, İndirim ve Tescilli bilgisini girersiniz. Satır künyeye bağlıdır; böylece hangi partiden satıldığı bellidir.
Künye seçilmezse "Lütfen künye seçin.", geçersiz miktar girilirse "Geçerli bir miktar girin.", kalan yetmezse "Yetersiz künye kalanı." uyarısı çıkar. En az bir satır eklemeden föy kaydedilemez.
Her satırda Brüt, Komisyon, Rüsum, Stopaj ve Net Üretici önizlenir. Örnekle görelim: 100 kg domates × 20,00 ₺ = 2.000,00 ₺ matrah (indirim yok). Örnek oranlarla: komisyon %8 = 160,00 ₺, komisyon KDV %20 = 32,00 ₺, hal rüsumu (hal içi) %1 = 20,00 ₺, stopaj %2 = 40,00 ₺, SGK %1 = 20,00 ₺, mera fonu 0, borsa tescil ‰1,2 = 2,40 ₺, ürün KDV %1 = 20,00 ₺.
Bu zincirden üreticiye ödenecek Net Üretici = 1.725,60 ₺ çıkar. Alıcı ise malı matrah + ürün KDV ile öder: 2.020,00 ₺. Rakamlar sistemin hesap motoruyla birebir bu sonucu verir.
Föy kaydedilince satılan miktar seçili künyeden FIFO ile düşülür ve kalan miktar güncellenir. Aynı anda satış kaleminin oranları ve tutarları (komisyon, rüsum, stopaj, KDV) o satışa donmuş olarak yazılır.
Bu donma sayesinde satış sonrasında oran değişse bile bu föyün hesabı sabit kalır; geçmiş satışlar geriye dönük oynamaz. Föy aynı zamanda çekirdek stok çıkış hareketini de üretir.
Föy kaydedilir; alıcı faturası otomatik kesilmez. Faturayı, satış detayındaki Fatura Kes ucundan siz tetiklersiniz; başarınca "Alıcı faturası kesildi." mesajı görünür. Bu adımı atlarsanız satışın e-Faturası/e-Arşivi kesilmez, bu yüzden föyü kaydettikten sonra faturayı kesmeyi unutmayın. Fatura için alıcının kayıtlı bir carisi olmalıdır; yoksa sistem "Kayıtlı alıcı carisi olmadan fatura kesilemez." der.
Fatura üretimi idempotenttir: aynı föy için Fatura Kes ucunu iki kez tetikleseniz de tek belge oluşur (hst_faturaId + UNIQUE + lockForUpdate). "Yanlışlıkla iki fatura oluşur mu?" endişesine gerek yoktur; sistem tekilliği güvence altına alır.
Fatura kesiminin akması için alıcının carisi hazır olmalıdır. Sık çalıştığınız alıcıları önceden cari olarak tanımlarsanız, föyü kaydedip Fatura Kes dediğinizde fatura anında ve doğru muhataba kesilir. Perakende satışta bu kural farklı işler; kurumsal/kayıtlı alıcıda cari şarttır.
Föy satırındaki Net Üretici, üreticiye fiilen ödenecek cari nettir (komisyon, komisyon KDV ve rüsum da düşülmüştür). Bu, ilerideki hakedişte üretilecek müstahsil makbuzunun neti ile aynı sayı değildir. Örneğimizde müstahsil makbuzu neti 1.937,60 ₺ iken üreticiye ödenen cari net 1.725,60 ₺'dir. Bu iki tutarı eşit sanmak, üreticiyle hesabı yanlış yürütmenize yol açar; ayrımı hakediş dersinde ayrıntılı göreceksiniz.
Satış Föyünde alıcı ve künye seçip satır eklersiniz; her satır brüt, komisyon, rüsum, stopaj ve net üreticiyi önizler. Kaydedince mal FIFO ile künyeden düşer, oran ve tutarlar satışa donar; alıcı faturasını ise ayrıca Fatura Kes ucundan siz kesersiniz (idempotent — çift belge oluşmaz).
Föydeki Net Üretici = cari net, müstahsil makbuzu netinden farklıdır (K1). Sıradaki modül: hakediş, komisyon ve belge üçlüsü — üreticinin parasının ve belgelerinin nasıl doğduğunu orada işleyeceğiz.