Genelde hat dengesizligi nedenidir: bir iş merkezi sonraki merkezden hızlı çalışır, yari mamul birikir. Cozumler: (1) Darbogaz merkezin kapasitesini artirma (vardiya ekleme, ek makine), (2) Önceki merkezin yavaslamasi (Kanban siniri ile), (3) Recete yenileme (sıra degisikligi). Sürekli birikim WIP (Work In Process) maliyeti demektir; sermayeniz ara ambarda atil kalir. 30 gün ustu yari mamul stogu kritik isaretlenmelidir.
Evet. Fason işlemler KDV Genel Uygulama Tebligi kapsaminda özel kurallara tabidir. Fason cikiste "emanet" gerekceli irsaliye kesilir (KDV uygulanmaz). Geri gelende fason iscilik faturası alinir (sadece iscilik bedeli + KDV). Bazi sektorlerde (tekstil, deri) fason işlemleri tevkifatli KDV uygulamasina tabidir; tedarikci tam KDV keser, alici belirli oranda tevkifat yapip nakit oder. Sistem fason iglemini ayri raporda izler; vergi denetiminde irsaliye-fatura eslesmesi kontrol edilir.
Evet, ciddi maliyetler dogurur. (1) Sermaye baglama: stoga yatirilan paranin firsat maliyeti vardir, bankada faiz getirir veya yatirima donerdi. (2) Depo maliyeti: alan, raf, isci, sigorta. (3) Eskime riski: SKT yaklasimli urunlerde imha, teknolojik eskime. (4) Hasar/firsat: kaza, hırsızlık, malzeme bozulmasi. Pratik: yıllık tuketimin 1/12 (1 aylık) max stok hedef olur, JIT yaklasiminda ise günlük seviyeye iner. Tedarikci guvenilirligi yuksekse emniyet stogu dusurulebilir.
Hammadde kalite problemi tespit edildiginde (orn: tedarikçiden gelen lot kontaminasyon) sistem o spesifik lot numarasini kullanmis tüm uretim emirlerini listeler. Buradan hangi mamul partilerinin etkilendigi bulunur; mamul lot bazlı müşteri sevkiyatlarina baglandiginda hangi müşteriye ne kadar ürün gittigi ortaya çıkar. Recall surecinde gıda/ilac sektoru için 24 saat içinde mufettise ve müşteriye bildirim yapilmalidir. Lot izlenmiyorsa tüm stok geri cagrilir, maliyet 10-100 kat artar.
Birkac nedeni vardir. (1) Maliyet: her parcayi kontrol etmek emek yoguntur, büyük partilerde gunlerce surer. (2) Yikici test: bazi testler ürünü bozar (cekme dayanimi, yangın testi), %100 yapilamaz. (3) Insan hatasi: sürekli aynı işi yapan kontrolor monotonlasir, hata atlar; ornekleme dikkat seviyesini korur. (4) Istatistiksel guvenirlik: AQL ile %95-99 guvenle parti kalitesi tahmin edilir. Ancak kritik urunlerde (tibbi cihaz, havacilik) %100 zorunlu olabilir; bunlarda otomatik gorsel kontrol sistemleri kullanilir.
NCR (Non-Conformance Report) bir sorunun kaydidir: ne oldu, hangi parti, ne karar verildi (kabul/red). NCR olayi belgeler ama tekrarini onlemez. CAPA (Corrective and Preventive Action) ise sorunun kok nedenini bulup tekrarini onleyen aksiyon planidir. NCR olayi tanımlar, CAPA cozumu uygular. Her NCR mutlaka CAPA gerektirmez (küçük olaylarda atlanabilir) ama tekrar eden veya büyük NCR için CAPA acmamak ISO 9001 major nonconformance sayilir. CAPA etkinligi 30-90 gün sonra ölçüm ile dogrulanir.
Birkac sebep olabilir. (1) Hammadde fiyat dalgalanmasi: aynı hammadde farklı tarihlerde farklı birim fiyatta alindi (FIFO/LIFO/Ortalama secimine göre maliyet degisir). (2) Fiili tuketim farkı: bir emirde fire fazla çıktı, baska emirde az. (3) Operator verim farkı: tecrubeli/yeni operator. (4) Makine duraksamasi: ariza, bakim sebebiyle ekstra süre. (5) GUI hacim degisikligi: aylık uretim duser/artarsa birim başına GUI yuklemesi degisir. Bu yuzden standart maliyet sabit tutulur, fiili sapma analiz edilir.
Iki yaklasim vardir. (1) Maliyet + Kar Marji: standart maliyet hesaplanir (DM + DL + GUI) + hedef kar marji (orn %30) eklenir. Bu yöntem ic uretim için güvenli ama rekabet fiyatini gormez. (2) Hedef Maliyet: piyasa fiyatindan başlar (rekabet ne kadar?), hedef kar dusulur, kalan maliyet hedeftir; uretim bu hedefe göre tasarlanir. Otomotiv ve elektronik bu yöntemi kullanir. Sistem yeni mamul kart aciliminda maliyet simulasyonu sunar; reçete uzerinde "bu hammadde yerine sunu kullansak maliyet ne olur" senaryolari denenir. e-Fatura matrahi son satış tutarini etkiler; çok düşük marj vergi denetiminde sorgulanir.
MRP garbage in, garbage out çalışır; hatali öneri girdi verisindeki sorunu gosterir. Kontrol listesi: (1) Stok bakiyesi doğru mu? Sayim ile dogrulayin, yanlis stok hatali öneri verir. (2) Lead time güncel mi? Tedarikci teslimat süresi degisti mi? (3) BOM doğru mu? Recetede yanlis miktar varsa ihtiyaç yanlis çıkar. (4) Aciq siparisler eksiksiz mi? Sisteme girilmemis siparis hayalet talep yaratir. (5) Min stok ve emniyet güncel mi? Sorun bulununca duzeltilir ve MRP tekrar calistirilir. 1-2 hafta gozlem sonrası tutarlı öneriler gelmeye başlar.
Önce ATP/CTP ile hızlı analiz yapılır: mevcut stoktan karsilanabilir mi, yoksa uretim mi gerekli. Uretim gerekiyorsa Gantt cizelgesinde uygun boş slot aranir; boş yoksa öncelik degisikligi yapılır (düşük öncelikli emir kaydirilir). Bu değişiklik etki analizi ile diger müşteri terminleri etkileniyor mu kontrol edilir. Cozumler: (1) Mesai ekleme (ek vardiya), (2) Fason çıkış (taseronla çalışmak), (3) Acil tedarik (hammadde ekspres), (4) Diger müşteriden onayli erteleme. Acil siparise ek ücret yansitilmasi normal sektorel uygulamadir; kar marjini korur ve öncelik suistimalini engeller.