Komisyon, rüsum, stopaj gibi oranlar mevzuata ve işletmeye göre değişir; bu yüzden sistemde koda gömülü değildir. Oranları siz Hal Ayarları ekranında tanımlarsınız ve hesap motoru bu tanımlı oranları kullanır.
Ekranın açıklaması bunu net söyler: "Modül, şube, mevzuat oranları ve HKS entegrasyon ayarları." Oran tanımlamazsanız hesap o kalemi sıfır oran sayar — bu yüzden ilk kurulumda oranları girmek şarttır.
Hal Ayarları ekranı dört bölümden oluşur: Modül (modülü aktif/pasif), Şube / Hal Bilgileri (Hal Adı, Hal Tipi, Tahsis Belge No), Mevzuat Oranları ve HKS Entegrasyonu.
Şube bölümündeki Hal İçi / Hal Dışı seçimi rüsum hesabını doğrudan etkiler; çünkü rüsum oranı hal içi ve hal dışı için ayrı tanımlanır.
Mevzuat Oranları bölümünde şu kalemler tanımlanır: Komisyon, Komisyon KDV, Hal Rüsumu (İçi) ve Hal Rüsumu (Dışı), Stopaj (Tescilli) ve Stopaj (Tescilsiz), SGK Primi, Borsa Tescil ve Ürün KDV (Varsayılan).
Her kalem için ayrı oran girersiniz; hesap motoru satış anında bu kalemleri sırayla uygular. Böylece hangi kesintinin hangi orandan hesaplandığı belirgin olur.
Oran alanlarında ölçek önemlidir. Ekrandaki ipucu şunu söyler: "Yüzde için % , binde için ‰ oranı girin." Komisyon, rüsum, stopaj, SGK ve ürün KDV yüzde (%) ile; Borsa Tescil ise genelde binde (‰) ile girilir.
Örnek: komisyon %8, ürün KDV %1 (sebze-meyve), borsa tescil ‰1 (binde bir). 2.000 ₺ matrahta bu, 160 ₺ komisyon ve 2 ₺ borsa tescili demektir.
Bazı oranlar duruma göre ikiye ayrılır. Stopaj, üreticinin durumuna göre Tescilli veya Tescilsiz oran üzerinden uygulanır — mal kabulde "Tescilli müstahsil" işaretiyle hangi oranın geçerli olduğu belirlenir.
Hal Rüsumu ise satışın Hal İçi mi Hal Dışı mı olduğuna göre ilgili orandan hesaplanır. Bu iki ayrımı doğru tanımlamak, hakedişteki kesintilerin doğru çıkması için gereklidir.
Mera Fonu kesintisi hayvancılık (canlı hayvan) satışlarında geçerlidir; sebze-meyve satışında oran 0 uygulanır ve makbuz netini etkilemez. SGK Primi ise üreticinin sosyal güvenlik kesintisi için tanımlanır.
Ayarlar ekranında "Rüsum Hesapla" ve "Mera Fonu" gibi anahtarlarla hangi kesintilerin etkin olacağını yönetebilirsiniz. İşinize uymayan bir kesintiyi 0 bırakmak, o kalemi hesaptan çıkarır.
Bir satış föyü kaydedildiğinde, o anki oranlar (komisyon, rüsum, stopaj, SGK, borsa tescil, KDV) satış kaleminin içine donmuş olarak yazılır. Daha sonra ayarlardan oranı değiştirseniz bile eski satışların hesabı değişmez. Bu yüzden oranı önce doğru tanımlayıp sonra satışa geçmek önemlidir.
Binde bir oranı yüzde alanına "1" diye girmek, kesintiyi on kat büyütür (binde 1 yerine yüzde 1). Ölçek ipucuna dikkat edin: yüzde için %, binde için ‰. Ayrıca oranlar negatif olamaz; sistem negatif oranı reddeder, çünkü negatif oran para hesabını ters çevirir (üreticiye matrahtan fazla ödeme gibi hatalı sonuç doğurur).
Hal Ayarları ekranı modül, şube/hal bilgileri, mevzuat oranları ve HKS ayarlarını tutar. Oranlar koda gömülü değildir; komisyon, komisyon KDV, hal rüsumu (içi/dışı), stopaj (tescilli/tescilsiz), SGK, borsa tescil ve ürün KDV kalemlerini burada tanımlarsınız. Ölçek yüzde/binde ayrımına dikkat edin.
Oranlar satış anında o satışa donar; sonradan değişse eski satış etkilenmez. Sıradaki ders: üretici (müstahsil), mal kabulü ve sahiplik modeli.