Komisyon Önizleme (Hesap) ekranı, seçtiğiniz dönemdeki onaylı hakedişlerden kesilen komisyonun toplamını gösterir. Dönem Başı – Dönem Sonu seçip Getir dersiniz; ekran Hakediş Adedi, Üretici Adedi, Satış Kalemi, Komisyon (Matrah), Komisyon KDV ve KDV Dahil Komisyon değerlerini listeler.
Ekran açıkça uyarır: "Bu ekran dönem içindeki onaylı hakedişlerden kesilen komisyonun HESABINI gösterir; komisyon faturası / belge ÜRETMEZ." Yani bu bir rapordur, belge kesmez.
Komisyon önizlemesi, dönemi seçilen aralığa giren onaylı hakediş kalemlerini toplar. Komisyon iadeleri (negatif kalem) netlenir; KDV, geçerli komisyon KDV oranı üzerinden hesaplanır. Örneğimizdeki tek satış için komisyon 160 ₺, komisyon KDV (%20) 32 ₺, KDV dahil komisyon 192 ₺'dir.
Ekranda ayrıca "Toplam Rüsum (bilgi)" satırı bulunur; bu, komisyon hesabının parçası değil, o dönemin rüsum yükünü hatırlatan bilgi kalemidir.
Hal rüsumu, satış yapıldığı anda hesaplanır ve satış kalemine donmuş olarak yazılır. Rüsum tahakkuku bu donmuş tutarları döneme göre yalnızca toplar; oranı yeniden uygulamaz, tutarı yeniden hesaplamaz. Böylece aynı rüsum iki kez hesaplanmaz.
Örneğimizde hal içi rüsum matrahın %1'i = 20 ₺'dir ve bu tutar satış anından itibaren değişmez.
Rüsum oranı malın nerede satıldığına bağlıdır: hal içi satışta varsayılan %1, hal dışı satışta %2. Bu ayrım satış anında kalemin üzerine (hal içi / hal dışı) yazılır ve tahakkuk yalnız bu donmuş etikete göre gruplar. Rüsum raporu belediyeye beyan için bu gruplanmış tutarları verir.
İade olduğunda iade föyleri ters işaretle (−1) toplama girer; böylece beyan edilen rüsum net (satış − iade) olur.
Bir dönemin rüsum tahakkukunu ikinci kez çalıştırırsanız sistem yeni satır açmaz; mevcut kaydı bulur ve tam yeniden hesapla (full recompute) ile günceller. Şube + dönem birlikte tekil anahtardır. Böylece aynı ayın rüsumu tabloda tek kez, güncel toplamla durur.
Bu, "sabah tahakkuk aldım, öğleden sonra yeni satış oldu, tekrar alsam çiftler mi?" endişesini giderir — çiftlemez, günceller.
Bir dönem beyan edildiğinde (durum beyan edildi veya ödendi), tutarlar artık sessizce değişmez. Yeni bir tahakkuk denemesi o kaydı kilitli bulur ve tabloya dokunmaz. Bu kilit, belediyeye beyan edilmiş bir tutarın geriye dönük oynanmasını (audit ihlalini) engeller.
Beyan edilmiş bir döneme sonradan mal girerse, düzeltme yeni dönemde veya açık usulle yapılır; kapanmış beyan elle bozulmaz.
Belediyeye beyandan önce Komisyon Önizleme ve Rüsum raporundan dönem toplamlarını kontrol edin. Beyan (durumu "beyan edildi"e almak) tutarları kilitler; kilit sonrası düzeltme geriye dönük yapılamaz. Tüm satış ve iadelerin işlendiğinden emin olduktan sonra beyanı kesinleştirin.
Rüsum tutarı satış kaleminde donmuştur; tahakkuk ekranından tek tek tutar düzeltmeye çalışmayın. Bir tutar yanlışsa kaynağı satış/iadedir — düzeltme oradan yapılır, tahakkuk yeniden toplar. Beyan edilmiş dönemde ise sistem zaten değişikliği reddeder; zorlamak yerine açık dönemde düzeltin.
Komisyon Önizleme, dönemin onaylı hakedişlerinden komisyon ve KDV'yi toplar (belge kesmez, rapordur). Rüsum ise satış anında donar; tahakkuk donmuş tutarları döneme göre toplar, hal içi/dışı ayırır ve iadeyi netler.
Tahakkuk idempotenttir (şube + dönem tekil, yeniden hesaplar); beyan sonrası tutarlar kilitlenir ve geriye dönük değişmez. Sıradaki ders: hal cari, ekstre ve tahsilat / ödeme.