Bir satış ve onun hakedişi kesinleştiğinde üç ayrı belge doğar: Alıcı Faturası (kabzımaldan alıcıya), Müstahsil Makbuzu / e-MM (kabzımaldan üreticiye) ve Komisyon Faturası (komisyoncudan üreticiye). Bu üçlü, malın kimden kime geçtiğini ve komisyonun nasıl belgelendiğini birlikte anlatır.
Komisyon Faturası yalnız konsinye (Model B) satışta üretilir; mülk (Model A) satışında komisyon kavramı olmadığı için kesilmez.
Satış föyünü tamamladıktan sonra alıcı faturasını, satış detayındaki Fatura Kes ucundan siz tetiklersiniz; fatura otomatik kesilmez. Başarınca ekranda "Alıcı faturası kesildi." mesajını görürsünüz. Bu adımı atlarsanız satışın e-Faturası/e-Arşivi kesilmez, o yüzden föyü kaydettikten sonra faturayı kesmeyi unutmayın. Faturanın kalemi ayrı bir detay tablosundan değil, satışın stok çıkış hareketinden gelir.
Föy tamamlanmış bir satış değilse fatura kesilemez: "Bu föy faturalanamaz (tamamlanmış satış değil)." Ayrıca kayıtlı alıcı carisi yoksa "Kayıtlı alıcı carisi olmadan fatura kesilemez." uyarısı çıkar.
Müstahsil Makbuzu ekranında Makbuz Üret ile üreticiye kesilen e-MM belgesi oluşturulur. Makbuz satırı "Müstahsil hakediş :no" biçiminde ilgili hakedişe bağlanır. Bu belge, üreticinin vergisel kaydını (stopaj, SGK vb. kesintili) taşır.
Müstahsil makbuzu üzerindeki net, hakediş dersinde gördüğümüz Makbuz Neti'dir (örneğimizde 1.937,60 ₺) — üreticiye ödenen cari net değil.
Komisyon Faturası ekranında Kes düğmesiyle komisyoncudan üreticiye komisyon faturası üretilir; başarınca "Komisyon faturası kesildi." denir. Faturalanacak komisyon yoksa "Bu hakedişte faturalanacak komisyon yok." uyarısı çıkar.
Bu belge yalnız konsinye satışın komisyon gelirini belgeler; örneğimizde komisyon 160 ₺ + KDV 32 ₺ = KDV dahil 192 ₺'dir.
Hakediş onayında üç belge tek işlem (transaction) içinde birlikte üretilir; ekranda toplu "Belgeler kesildi." mesajı görünür. Herhangi biri üretilemezse hepsi geri alınır ve "Belge üretilirken hata oluştu, e-MM/komisyon elle yeniden kesilebilir." denir — bu durumda Makbuz Üret ve Komisyon Kes uçlarından elle tamamlayabilirsiniz.
Belge tutarları ile cari bacak tutarları aynı şey değildir; bu ekranlar yalnız belgeleri yazar, cari hareketler ayrı köprüden işlenir.
Aynı satış veya hakediş için belgeyi tekrar kesmeye çalışsanız bile sistem mükerrer belge üretmez; önce var olan kaydı kilitler, sonra tekilliği veritabanı düzeyinde UNIQUE kısıtıyla garantiler. İkinci çağrı yeni belge yaratmak yerine mevcut belge numaralarını döndürür.
Yani "faturayı yanlışlıkla iki kez kestim mi?" endişesine gerek yok — belge zinciri tek nüsha kalır.
Normal akışta belgeler hakediş onayında otomatik doğar. Bir aksama olur da belge eksik kalırsa, satış detayındaki Fatura, hakediş detayındaki Belge ve komisyon ekranındaki Kes uçlarından elle tamamlayabilirsiniz. İdempotentlik sayesinde bu elle tamamlama var olan belgeyi çiftlemez, yalnız eksiği kapatır.
Müstahsil makbuzundaki net ile üreticiye ödediğiniz tutarı eşit sanmayın. Makbuz (e-MM) belge netini taşır; üreticiye fiilen ödenen cari net, komisyon ve rüsum da düşüldükten sonra daha düşüktür. Belgeler doğru olduğu halde kasa/banka ödemesini makbuz netiyle yaparsanız üreticiye fazla ödeme yaparsınız.
Satış + hakediş sürecinde üç belge doğar: alıcı faturası (satış detayındaki Fatura Kes ucundan elle), müstahsil makbuzu (e-MM) ve — yalnız Model B'de — komisyon faturası. Belge üretimi idempotenttir; ikinci çağrı çift belge yaratmaz.
Belge tutarı cari tutar değildir; makbuz neti ödenen net değildir. Sıradaki ders: komisyon önizleme ve hal rüsumu tahakkuku.