Hal Cari ekranı, HAL işlemlerinden doğan tüm carilerin özetini verir. Cari Özet Listesi'nde her satır için Toplam Borç, Toplam Alacak, Son Hareket ve Borçlu / Alacaklı durumu görünür. Tip filtresiyle listeyi Müstahsil / Üretici, Alıcı, Komisyoncu, Belediye / Emanet veya Diğer olarak daraltabilirsiniz.
Bu özet, HAL'in çok-bacaklı defterinden türetilir; her HAL işlemi birden çok cari bacak üretir.
Bir HAL işlemi tek bir cari hareket değil, birden çok bacak yazar: alıcı satış borcu, üretici hakedişi, üretici komisyonu, üretici rüsumu, komisyon geliri, rüsum emaneti ve ambalaj depozitosu. Her bacak ayrı bir cari kaydıdır.
HAL defteri, çekirdek muhasebe cari hareketine de köprülenir; ekstrede "Çekirdek cari hareketine köprülü." ipucu bunu belirtir. Böylece HAL hareketleri genel muhasebeyle tutarlı kalır.
Bir cariyi seçip Ekstre dediğinizde Cari Hesap Ekstresi açılır: Dönem, Evrak No, Bacak, Açıklama, Borç, Alacak ve Yürüyen Bakiye sütunlarıyla. Bacak sütunu her hareketin hangi ayağa (alıcı satış, üretici hakediş, komisyon...) ait olduğunu gösterir.
Ekstreyi Yazdır ile çıktı alabilir, Geri ile listeye dönebilirsiniz. Yürüyen bakiye, hareket bazında borç/alacak farkının koşan toplamıdır.
İki temel para hareketi vardır: alıcıdan Tahsilat (alıcının borcunu tahsil etme) ve üreticiye Ödeme (üreticinin alacağını ödeme). Cari detayındaki Tahsilat ve Ödeme uçlarından bu hareketler kaydedilir ve carinin bakiyesini günceller.
Model B (konsinye) satışta üreticinin alacağı satışta değil hakedişte doğduğu için, üreticiye ödeme genellikle hakediş onaylandıktan sonra yapılır.
Üreticiye ödenecek tutar, hakediş dersindeki cari nettir — Makbuz Neti değil. Örneğimizde makbuz neti 1.937,60 ₺ olsa da üreticiye ödenen cari net 1.725,60 ₺'dir; aradaki fark komisyon, komisyon KDV ve rüsumdur.
Bu yüzden ödeme ekranında üreticinin alacak bakiyesi cari netten gelir; makbuz netini ödeme tutarı olarak kullanmak fazla ödemeye yol açar.
HAL cari köprüsü, bacakları yazmadan önce tüm işlemin toplam borcunun toplam alacağına eşit olduğunu doğrular. Denge tutmuyorsa hiçbir satır yazılmaz ve işlem hata verir. Bu, çok-bacaklı bir işlemde bir ayağın eksik/yanlış yazılıp defteri bozmasını engeller.
Alıcı tahsilatı, üretici hakedişi ve emanet karşı-hesapları birlikte dengelendiği için, ekstredeki toplam borç ve toplam alacak daima tutarlıdır.
Çok sayıda cari arasında kaybolmamak için tip filtresini kullanın: yalnız Müstahsil / Üretici seçip alacaklıları, yalnız Alıcı seçip borçluları görebilirsiniz. Belediye / Emanet tipi rüsum emanet bacaklarını toplar; komisyon gelirini görmek için Komisyoncu tipini seçin. Ekstreyi yazdırıp üreticiyle mutabakat yapmak en sağlıklı yoldur.
Üreticiye ödeme yaparken müstahsil makbuzundaki neti (e-MM belge neti) değil, carideki alacak bakiyesini (cari net) esas alın. İkisini karıştırmak her ödemede üreticiye komisyon + rüsum kadar fazla para çıkışına yol açar. Ekstredeki yürüyen bakiye doğru tutarı verir; ödeme sonrası bakiyenin sıfırlandığını kontrol edin.
Hal Cari, çok-bacaklı defterden cari özetini ve ekstreyi üretir; her HAL işlemi birden çok bacak (alıcı, üretici, komisyon, rüsum, emanet, depozito) yazar ve çekirdek muhasebeye köprülenir. Tahsilat alıcıdan, ödeme üreticiye yapılır.
Üreticiye ödenen tutar cari nettir (Makbuz Neti değil); köprü, bacakları yazmadan önce borç = alacak dengesini garantiler. Bu, HAL para zincirinin son halkasıdır.